HETTY

welkom

stuur een mail

hetty

werk

exposities

tuin

 

ATELIER PANHOF

cursussen

info cursisten

kees van gilst

 

 

Eitempera, recepten

Met dank aan Kees van Gilst & Lukas Stofferis

 

 

Benodigdheden

Om verf te maken

ei

In de ei-temperaverf mengen we pigmenten met eigeel en water (magere tempera) en olie (vette tempera).

Als drager (ondergrond)

Om mee te schilderen

Emulsies maken

Een emulsie (lat: emulgere = uitmelken) is een begrip uit de scheikunde waarmee een mengsel wordt bedoeld dat bestaat uit twee niet mengbare vloeistoffen die onder normale omstandigheden geen stabiel en homogeen mengsel vormen. Voor het verkrijgen van een emulsie is dan ook een emulgator nodig die het mogelijk maakt om toch een stabiel mengsel te krijgen.

Een voorbeeld van een emulsie is mayonaise: hierin zijn water en azijn geëmulgeerd in plantaardige olie door gebruik te maken van de natuurlijke emulgator eigeel. Diezelfde emulgator gebruiken we bij het maken van ei-tempera.

Magere emulsie maken

  1. neem een pot met goed sluitend deksel en doe daarin:
  2. 1 eigeel (zonder vlies) + 2 druppels azijn
  3. water, ongeveer 2 x het volume van het geklutste ei (zet een streepje op de pot)
  4. schudden, paar dagen te bewaren in koelkast

Halfvette emulsie maken

  1. neem een pot met goed sluitend deksel en doe daarin:
  2. 1 eigeel (zonder vlies)
  3. 2 druppels azijn
  4. 1 theelepel gekookte lijnolie (niet te weinig)
  5. schudden
  6. water, ongeveer 2 x het volume van de inhoud van de pot (zet een streepje op de pot)
  7. schudden, paar dagen te bewaren in koelkast, met azijn iets langer

Vette emulsie maken

  1. neem een pot met goed sluitend deksel en doe daarin:
  2. 1 eigeel (zonder vlies)
  3. 2 druppels azijn
  4. hetzelfde volume als ei in lijnolie toevoegen
  5. schudden
  6. beetje water erbij tot het een vla-achtige dikte heeft
  7. schudden, paar dagen te bewaren in koelkast

Let op:

je kunt niet gewoon meer olie bij de vorige recepten doen om ze vetter te maken, want:

water later, anders gaat de emulsie schiften

pigment

 

Verf maken

  1. doe een hoopje pigment op glazen plaat of op bord
  2. beetje tempera emulsie (= eimengsel) erover
  3. mengen met schildersmes of plamuurmes
  4. ev. met glazen loper fijn wrijven (hoeft meestal niet)
  5. als het niet 'pakt' (stoffig) drupje alcohol erbij
  6. paar dagen te bewaren in koelkast

Aanwijzingen voor werken met eitemperaverf

Met tempera werk je laag over laag. Je begint pas aan de volgende laag als de vorige droog is (ev. met een föhn).

De magere tempera is slechts ondergrond. Deze is minder watervast. Voor op papier kun je hem als enige laag gebruiken. Op linnen werkt het met magere tempera net als met gouache en moet het werk achter glas.

Schilder vet over mager. Wanneer je dat doet wordt het briljant.

Begin vanuit grote tonen in vlakken, werk van groot naar klein.

De transparantie van de verf is erg belangrijk: werk van dekkend naar transparant!
De transparantie van een pigment staat soms op de verpakking (bij vermolen de Kat: is * transparant, *** is dekkend). Je kunt dat o.a. ook aflezen van een kaart voor olieverf. Titaanwit bijv. is dekkend en zinkwit transparant (geschikt om kleuren lichter mee te maken). Veel goedkopere pigmenten uit de winkel komen niet uit de natuur en hebben fantasienamen. Als de transparantie niet staat aangegeven moet je die zelf ontdekken.

Experimenteer met de verhoudingen van je verf, bijvoorbeeld meer of minder vet.
Magerst: 1 op 1 eigeel  en water Vetter: 1 op 1 eigeel  en dammarvernis en water. Dammarvernis is een magere olie en geeft briljantie aan de laatste fase.
Vetst: 1 op 1 eigeel lijnolie en water

            
In verhouding een beetje meer water erbij, maakt de verf magerder.

Over de vetste temperaverf kan olieverf, die is namelijk het allervetst!

Probeer helder en kleurig te werken (niet donker als de oude meesters).

Metsel het doek niet dicht (als bij Appel) maar behoud een verhouding met de drager.

Een kleur slaat dood wanneer je bijvoorbeeld dezelfde kleur olieverf over tempera schildert. Beter is om iets tegengestelds te doen: andere kleur of toon. De volgende laag moet spanning geven, teveel van hetzelfde is doods.
Doe bijvoorbeeld ook eens over zwart een lichtere kleur.

Samenvattend

 

Recept gesso-ondergrond voor eitempera,voor ongeveer 3 panelen of doeken

    1. grote au bain Marie pan en twee kleinere pannen die daarin passen
    2. Vul de grootste pan met kokend water
    3. Doe het lauwe water in de kleinste pan en strooi de gelatine daarin
    4. Zet dat pannetje in de grote pan met heet water
    5. Los de lijm roerend au bain Marie op
    6. Doe krijt in het ander pannetje
    7. Doe opgeloste lijm erbij
    8. Los krijt op in de warme lijm, weer au bain Marie, roeren tot yoghurtdik
    9. breng de gesso meteen warm aan op doek of paneel

Verwerken van gesso-ondergrond op paneel of doek

Deze gesso is voor eitempera, absorbeert te veel voor olieverf!

Op houten panelen die in een ruimte met slechte omstandigheden komen te hangen (kerk met grote temp. verschillen) kun je eerst doek lijmen, verder is dat onnodig.

  1. Houten panelen eerst voorlijmen met bijv. beenderlijm

  2. breng de gesso meteen warm aan op doek of paneel

  3. breng de gesso op een liggende ondergrond op met een spalter of met een plamuurmatje (zachte plastic schraper, voor het plamuren van auto’s,  handiger en gladder dan spalter)

  4. in vele dunne laagjes (7 à 8, afhankelijk van hoeveel lagen je op het paneel gaat zetten, ‘onder water evenveel lagen als boven water’); op een doek volstaan minder lagen

  5. elke laag een paar minuten laten drogen, paneel/doek kwart slag draaien en volgende laag, etc.

  6. deze gesso is niet te bewaren, gooi overblijfsel weg


 

 

naar boven